مقدمه
در تحلیل فوتبال، نتیجه نهایی همیشه تمام داستان یک مسابقه را نشان نمیدهد. ممکن است تیمی ۲ بر صفر برنده شود، اما در طول مسابقه موقعیتهای کمی ساخته باشد؛ یا تیمی با وجود شکست، چندین فرصت بسیار خوب ایجاد کرده باشد. یکی از شاخصهایی که برای بررسی کیفیت موقعیتهای گلزنی استفاده میشود، «گل مورد انتظار» یا xG است.
xG مخفف Expected Goals است و به زبان ساده تلاش میکند به هر موقعیت گلزنی یک احتمال تقریبی برای تبدیل شدن به گل اختصاص دهد. برای مثال، یک ضربه از فاصله نزدیک و در موقعیتی مناسب معمولاً xG بیشتری از یک شوت از پشت محوطه جریمه دارد. بنابراین xG بیشتر از آنکه فقط به تعداد شوتها نگاه کند، به کیفیت موقعیتها توجه دارد.
در این مقاله، به این پرسش پاسخ میدهیم که گل مورد انتظار (xG) چیست و سپس عوامل مؤثر بر آن، کاربردهای درست این آمار و روش برداشت منطقی از اعداد xG را با مثالهای ساده بررسی میکنیم.
xG دقیقاً چیست؟
xG یک عدد بین صفر و یک برای یک موقعیت گلزنی است که احتمال تبدیل آن موقعیت به گل را، بر اساس دادهها و مدل آماری، تخمین میزند. اگر یک موقعیت xG برابر با ۰٫۱۰ داشته باشد، یعنی مدل آماری آن موقعیت را بهطور تقریبی موقعیتی با شانس ۱۰ درصدی برای گل شدن در نظر گرفته است.
اگر موقعیتی xG برابر با ۰٫۷۵ داشته باشد، کیفیت آن فرصت بسیار بالاتر است؛ یعنی در نمونههای مشابه، چنین موقعیتهایی بخش قابلتوجهی از مواقع به گل تبدیل شدهاند. البته ۰٫۷۵ به این معنی نیست که آن موقعیت حتماً باید گل شود. یک موقعیت میتواند xG بالا داشته باشد و باز هم از دست برود.
نکته مهم این است که xG «احتمال قطعی گل شدن یک موقعیت خاص» نیست؛ بلکه خروجی یک مدل آماری بر اساس موقعیتهای مشابه است.
xG چگونه محاسبه میشود؟
مدلهای xG با استفاده از دادههای زیادی از شوتها و موقعیتهای گذشته ساخته میشوند. بسته به مدل، عوامل مختلفی میتوانند در محاسبه دخالت داشته باشند. مهمترین عوامل معمولاً شامل فاصله شوت تا دروازه، زاویه شوت، نوع موقعیت، محل شروع حمله، قسمت بدن مورد استفاده، نوع پاس یا ارسال قبل از شوت و گاهی وضعیت بازی و فشار مدافعان هستند.
برای نمونه، دو شوت ممکن است هر دو از فاصله ۱۲ متری زده شوند، اما اگر یکی تقریباً روبهروی دروازه و دیگری از زاویه بسیار بسته باشد، مدل میتواند برای آنها xG متفاوتی در نظر بگیرد.
در نتیجه، برای درک بهتر اینکه گل مورد انتظار (xG) چیست ، باید توجه داشت که xG یک فرمول ساده مانند «هر شوت = یک عدد ثابت» نیست. مدلهای مختلف ممکن است برای یک موقعیت مشابه اعداد متفاوتی تولید کنند؛ به همین دلیل، هنگام مقایسه بهتر است مشخص باشد که اعداد xG از چه منبع یا مدلی آمدهاند.
مثال ساده برای درک xG
فرض کنید یک تیم در یک مسابقه سه موقعیت داشته باشد:
– موقعیت اول: شوت از فاصله دور با xG برابر ۰٫۰۵
– موقعیت دوم: ضربه از داخل محوطه با xG برابر ۰٫۳۰
– موقعیت سوم: موقعیت تکبهتک نزدیک دروازه با xG برابر ۰٫۶۵
مجموع xG این سه موقعیت برابر با ۱٫۰۰ است. برداشت ساده این است که تیم، بر اساس کیفیت موقعیتهایی که ایجاد کرده، حدود یک گل مورد انتظار داشته است.
اما این موضوع به معنی آن نیست که تیم دقیقاً یک گل خواهد زد. ممکن است هر سه موقعیت را از دست بدهد و صفر گل بزند، یا حتی دو یا سه گل به ثمر برساند. xG بیشتر برای تحلیل مجموعهای از موقعیتها و مسابقات معنا پیدا میکند، نه برای پیشبینی قطعی نتیجه یک شوت.
پیشنهاد میشود مقاله جامع و کامل آموزش شرطبندی فوتبال مورد مطالعه قرار بگیرد
xG چه کاربردی در تحلیل فوتبال دارد؟
یکی از کاربردهای مهم xG، مقایسه کیفیت موقعیتهای ایجادشده توسط دو تیم است. فرض کنید بازی با نتیجه ۱–۰ تمام شده، اما xG تیم بازنده ۲٫۱ و xG تیم برنده ۰٫۷ بوده است. در این حالت، نتیجه مسابقه نشان میدهد چه تیمی برنده شده، اما xG نشان میدهد کیفیت مجموع موقعیتها الزاماً با نتیجه نهایی یکسان نبوده است.
xG همچنین میتواند برای بررسی عملکرد هجومی و دفاعی تیمها در طول زمان استفاده شود. اگر تیمی در چندین مسابقه مرتباً xG بالایی ایجاد کند، میتوان گفت این تیم از نظر ایجاد موقعیتهای باکیفیت عملکرد قابلتوجهی داشته است. از طرف دیگر، xG پایینِ حریف میتواند نشانهای از محدود شدن کیفیت موقعیتهای گلزنی آن تیم باشد.
برای کسانی که مسابقات را در بتلند90 دنبال میکنند، xG میتواند یکی از شاخصهای آماری در کنار اطلاعاتی مانند فرم تیم، آمار گل، شوت و شرایط ترکیب باشد؛ البته هیچکدام از این شاخصها بهتنهایی نتیجه یک مسابقه را تضمین نمیکنند.
تفاوت xG با تعداد شوت چیست؟
تعداد شوت به شما میگوید یک تیم چند بار اقدام به شوتزنی کرده است؛ اما xG تلاش میکند کیفیت آن موقعیتها را هم در نظر بگیرد.
مثلاً تیم A ممکن است ۱۸ شوت داشته باشد که بیشتر آنها از فاصله دور باشند و مجموع xG آن ۰٫۹ باشد. تیم B شاید فقط ۸ شوت بزند، اما چند موقعیت بسیار خوب داشته باشد و xG آن به ۱٫۸ برسد. بنابراین تعداد شوت بیشتر الزاماً به معنی ایجاد موقعیتهای بهتر نیست.
به همین دلیل، هنگام تحلیل یک مسابقه بهتر است تعداد شوت، شوت در چارچوب و xG را در کنار هم دید. این کار تصویر کاملتری از نحوه حمله دو تیم ارائه میدهد.
چطور xG را درست تفسیر کنیم؟
اولین نکته برای درک درست اینکه گل مورد انتظار (xG) چیست ، این است که xG را بهعنوان یک شاخص آماری ببینیم، نه یک پیشگویی قطعی. اگر تیمی xG برابر با ۲٫۴ داشته باشد، به این معنا نیست که باید دقیقاً دو یا سه گل به ثمر برساند. این عدد در واقع حاصل جمع کیفیت موقعیتهای مختلف گلزنی آن تیم است.
دوم، باید حجم نمونه را در نظر گرفت. یک مسابقه ممکن است به دلیل یک موقعیت بسیار بزرگ، xG غیرمعمولی داشته باشد. برای شناخت روند واقعی یک تیم، بررسی چند مسابقه معمولاً اطلاعات بیشتری از نگاه کردن به یک بازی منفرد میدهد.
سوم، xG تیم را با حریف و شرایط مسابقه مقایسه کنید. بازی در خانه یا خارج، وضعیت نتیجه، کیفیت حریف، ترکیب اصلی و مصدومیتها میتوانند روی تفسیر آمار اثر بگذارند. همچنین xG مدلهای مختلف را نباید بدون توجه به تفاوت روش محاسبه، کاملاً یکسان فرض کرد.
آیا xG برای پیشبینی نتیجه کافی است؟
خیر. xG یک ابزار تحلیلی است و نه یک سیستم تضمینکننده نتیجه. فوتبال ورزشی با تعداد گل نسبتاً کم است و اتفاقهای تصادفی میتوانند تأثیر زیادی داشته باشند. یک دروازهبان ممکن است چند مهار دشوار انجام دهد، یک شوت به تیر دروازه برخورد کند یا یک اشتباه دفاعی مسیر مسابقه را تغییر دهد.
برای تحلیل دقیقتر، xG بهتر است همراه با شاخصهای دیگری مانند کیفیت موقعیتها، xGA یا گل مورد انتظار حریف، تعداد شوت، شوت در چارچوب، عملکرد در خانه و خارج و وضعیت بازیکنان بررسی شود.
بنابراین اگر xG یک تیم بالا است، سؤال بهتر این نیست که «پس حتماً برنده میشود؟» بلکه این است که «این عدد از چه نوع موقعیتهایی ساخته شده و آیا این الگو در مسابقات دیگر هم تکرار شده است؟»
یک سناریوی کامل
فرض کنید در پایان یک مسابقه، تیم میزبان ۱ گل زده و xG آن ۲٫۰ بوده است. تیم مهمان هم ۲ گل زده اما xG آن ۰٫۹ بوده است.
نتیجه رسمی میگوید مهمان ۲–۱ برنده شده است. اما آمار xG نشان میدهد میزبان موقعیتهای باکیفیت بیشتری ایجاد کرده است. این اختلاف میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله عملکرد خوب دروازهبان مهمان، تمامکنندگی ضعیف میزبان یا بهرهوری بالای مهاجمان تیم مهمان.
این مثال بهخوبی نشان میدهد که برای درک گل مورد انتظار (xG) چیست باید میان نتیجه نهایی مسابقه و xG تفاوت قائل شد. نتیجه نهایی برای تعیین برنده مسابقه است، در حالی که xG یکی از ابزارهای آماری برای بررسی کیفیت موقعیتهای گلزنی هر تیم به شمار میرود.
اشتباهات رایج در استفاده از xG
یکی از اشتباهات رایج این است که xG را با گل واقعی یکی بدانیم. xG یک تخمین آماری است و گل واقعی چیزی است که در زمین اتفاق افتاده است.
اشتباه دوم، نتیجهگیری بر اساس یک مسابقه است. یک بازی میتواند بسیار متفاوت از روند معمول یک تیم باشد.
اشتباه سوم، مقایسه اعداد حاصل از مدلهای متفاوت بدون توجه به روش محاسبه است. اگر یک منبع برای موقعیت خاصی xG برابر ۰٫۴ و منبع دیگری ۰٫۳۵ گزارش کند، لزوماً یکی از آنها اشتباه نیست؛ ممکن است مدلها از دادهها یا روشهای متفاوتی استفاده کنند.
اشتباه دیگر این است که xG را جایگزین کامل تحلیل فوتبال بدانیم. شناخت سبک بازی، کیفیت بازیکنان، ترکیب، شرایط مسابقه و روند تیم همچنان اهمیت دارد.
جمعبندی
برای درک بهتر اینکه گل مورد انتظار (xG) چیست ، باید بدانیم xG یکی از شاخصهای مفید در تحلیل مدرن فوتبال است که بهجای تمرکز صرف بر تعداد شوتها، کیفیت موقعیتهای گلزنی را بررسی میکند. هر موقعیت بر اساس عواملی مانند فاصله، زاویه و نوع موقعیت، یک مقدار احتمالی دریافت میکند و مجموع این مقادیر میتواند تصویری از کیفیت فرصتهای گلزنی یک تیم ارائه دهد.
مهمترین نکته این است که xG را بهعنوان یک ابزار آماری ببینیم، نه پیشبینی قطعی. استفاده درست از آن زمانی ارزش بیشتری دارد که در کنار نتیجه واقعی، آمار چند مسابقه، شرایط تیم و سایر شاخصهای فنی بررسی شود. اگر هدف شما تحلیل مسابقات و مقایسه عملکرد تیمهاست، xG میتواند یک قطعه مهم از این پازل باشد، اما بهتنهایی پاسخ نهایی را ارائه نمیدهد.
برای دنبال کردن آمار و اطلاعات مسابقات، میتوان xG را در کنار سایر دادههای فوتبال در منابعی مانند بتلند90 بررسی کرد و سپس با توجه به مجموعه اطلاعات، تصویر دقیقتری از عملکرد دو تیم به دست آورد. و مراجعه به مقالات قبل همچون مقاله راهنمای کامل پیش بینی ورزشی میتواند اطلاعات مفیدی در اختیار شما عزیزان قرار دهد
